(ur. 11 lipca 1838 w Lötzen (Lec, obecnie Giżycko) - zm. 15 stycznia 1918 we Lwowie), historyk, wieloletni dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie.

Ojciec Kętrzyńskiego pochodził ze szlacheckiej rodziny, której nazwisko powstało od miejscowości Kętrzyno w powiecie wejherowskim. Dziadkowi Kętrzyńskiego dopisano przy nazwisku dodatek Winkler, a ojciec Wojciecha Kętrzyńskiego o imieniu Józef używał już tylko nazwiska Winkler. Matką Wojciecha Kętrzyńskiego była Eleonora z domu Raabe, która pochodziła z Nowej Wsi pod Iławą. Po śmierci ojca 1846 , który był żandarmem w Giżycku, Kętrzyński w latach 1849-1853 przebywał Poczdamie (w szkole dla sierot po byłych wojskowych). W latach 1853-1855 ukończył progimnazjum ( w dwa lata pięcioletni kurs) w Lötzen (obecnie Giżycko). Następnie w od 1855 roku w Gimnazjum w Rastenburgu (Rastembork, obecnie Kętrzyn). W roku 1856 otrzymał list od siostry, z którego dowiedział się o polskim pochodzeniu i dawnym nazwisku rodowym Kętrzyński. W roku 1859 zdał egzamin maturalny i 13 października rozpoczął studia historyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu "Albertyna" w Królewcu.

W roku 1861 Kętrzyński przeprowadził urzędową zmianę imienia i nazwiska na - Wojciech Kętrzyński. Później zaangażował się w działalność patriotyczną i miał swój udział w powstaniu styczniowym - organizował transport broni. Dnia 11 września 1863 został aresztowany i uwięziony w Górnej Bramie w Olsztynie. Sprawa jego rozpatrywana była później na wielkim procesie Polaków w Berlinie. W czasie procesu został mu przedstawiony zarzut zdrady stanu. Ostatecznie od tego zarzutu został uniewinniony i skazany rok (1864) więzienia w twierdzy kłodzkiej. W więzieniu przetłumaczył na łacinę swoją dysertację doktorską i poemat Wincentego Pola na niemiecki. Po wyjściu z więzienia udał się do Królewca na uniwersytet. Tam obronił swoją rozprawę doktorską De bello a Boleslao Magno cum Henrico rege Germaniae gesto a 1002- 1005. Potem w różnych miejscach szukał pracy, ponieważ władze pruskie odmawiały mu zatrudniena na terenach gdzie mieszkali Polacy. W latach 1868-1870 r. znalazł zatrudnienie jako bibliotekarz u J.K. Działyńskiego w Kórniku pod Poznaniem. Ostatecznie od 1873 zaczął pracować w Zakładzie im. Ossolińskich we Lwowie. Pracę tam podjął 1 czerwca 1870 jako sekretarz naukowy, od 1874 - kustosz i od 1 listopada 1876 - dyrektor.

Wojciech Kętrzyński został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Część rodziny Wojciecha Kętrzyńskiego osiedliła się w Warszawie, a niektórzy z niej wyemigrowali do Kanady.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

Wojciech Kętrzyński urodził się 11 lipca 1838 roku 

w Lecu – dzisiejszym Giżycku. Uczony i wielki rewindykator polskości, gorący patriota, uczestnik powstania styczniowego, jeden z najwybitniejszych bpolskości na Mazurach i Warmii.

 

 

Powszechnie mówiono o nim „wrócił Mazury Polsce, a Polskę Mazurom”. Wojciech Kętrzyński (pierwotnie Adalbert von Winkler) przyszedł na świat 11 lipca 1838 roku w Lecu, obecnym Giżycku.   Po śmierci ojca, będącego niemieckim żandarmem, w latach 1849 – 1853 przebywał w Poczdamie, w szkole dla sierot po byłych wojskowych, gdzie przygotowywał się do zawodu oficera. Jednak jej nie skończył, ponieważ przeniósł się do Leca, gdzie w dwa lata ukończył pięcioletni kurs progimnazjum, a następnie Gimnazjum w Rastemborku, obecnym Kętrzynie.

 

 

W 1856 roku otrzymał list od siostry, z którego dowiedział się   o polskim pochodzeniu i dawnym nazwisku rodowym – Kętrzyński. Pisała w nim: „Miałam niedawno papiery po ojcu i przekonałam się, że ojciec był Polakiem, że mamy polskie nazwisko, a więc i my nie jesteśmy Niemcami, lecz Polakami”. Ta wiadomość zmieniła całe jego życie, zaczął poszukiwać swoich korzeni i uczyć się z wielkim zapałem ojczystego języka i historii kraju.

 

 

11 września 1863 roku został aresztowany w podolsztyńskich Jarotach. Był sądzony w Berlinie „za zdradę stanu, w postaci dążenia do odłączenia od Prus części ich terytorium”, więziony w „Wysokiej Bramie w Olsztynie, a później skazany na rok więzienia w twierdzy kłodzkiej. Przed trybunałem niemieckim powiedział: „zawsze czułem się tylko Polakiem, nawet wówczas, gdy ani sylaby nie rozumiałem i nie mówiłem po polsku, zawsze należałem do polskiego narodu poprzez moją rodzinę, poprzez maje nazwisko”.

 

 

Wojciecha Kętrzyńskiego nazwano „rewindykatorem polskości” jego rodzinnej ziemi, którą są Mazury. Jego prace poświęcone były bowiem zagadnieniom narodowości polskiej, poprzez poszukiwania   w dokumentach ustalał rodowody zgermanizowanych Mazurów i Kaszubów. Opublikował ponad dwieście dzieł, rozpraw i artykułów, z których najważniejsze dotyczą dziejów i etnografii Pomorza i Mazur, kwestii krzyżackiej, jak również wędrówek Słowian   na terenach Europy Zachodniej.

 

 

Wojciech Kętrzyński był nie tylko historykiem, ale i poetą. Pisał wiersze, które w doskonały sposób odzwierciedlały to, co ważnego wydarzyło się w jego życiu. W tomiku pod znamiennym tytułem „Ze śpiewnika pewnego zniemczonego” zawarł pewną ilość utworów, które opisywały przełom, jaki nastąpił w jego życiu po dostaniu pamiętnego listu od siostry. Zbiorek w całym nakładzie został wykupiony i zniszczony przez zaborczą policję austriacką. Kiedy ukazał się ponownie w 1938 roku, już po śmierci autora, wydanie zniszczyli z kolei hitlerowscy okupanci.

 

 

Dzięki studiom historycznym Adalbert von Winkler poznał przeszłość własnego narodu. Przekonał się, że był on od wieków polski   i szlachecki. W roku 1861 przeprowadził urzędową zmianę imienia i nazwiska ostatecznie na Wojciech Kętrzyński, rozpoczynając tym samym „pracę nad odkuciem w sobie złotej polskiej żyły zasklepionej   w twardym niemieckim granicie”.

 

 

Przypadek sprawił, że Kętrzyński trafił do Lwowa. Tutaj od 1873 roku zaczął pracować jako sekretarz naukowy Zakładu Naukowego im. Ossolińskich. Już wiosną w 1874 roku został kustoszem tegoż Zakładu, a od 1 listopada 1876 roku jego dyrektorem. Dał się poznać jako człowiek wielki, o niezłomnym charakterze. Przez kilkadziesiąt lat z zaangażowaniem opiekował się  Zakładem Narodowym, stale doglądając i organizując wszystkie dziedziny i zakresy jego funkcjonowania.

 

 

  Zmarł 15 stycznia 1918 roku we Lwowie , nie doczekawszy się odzyskania przez Polskę niepodległości. Został pochowany na cmentarzu łyczakowskim we Lwowie, niedaleko grobu Marii Konopnickiej. Na jego grobie widnieje na tablicy napis: Wojciech Kętrzyński 1838 – 1918 Wielki syn Narodu Polskiego. Pracą całego życia przybliżał zespolenie Mazur i Warmii z Macierzą. Społeczeństwo województwa olsztyńskiego”. W 1946 roku uczczono pamięć Wojciecha Kętrzyńskiego, nadając mazurskiemu miastu Rastenbork nazwę Kętrzyn. 

 

WOJCIECH  KĘTRZYŃSKI

Kalendarium

 

11.VII.1838 w Lotzen (Lec, obecnie Giżycko) przychodzi na świat Adalbert von Winkler, syn Józefa

1846 – śmierć ojca

1849 – 1853 – nauka w progimnazjum w Lotzen

1855 – po ukończeniu szkoły zdaje egzamin do II klasy Gimnazjum w Rastenburgu (Rastenbork, obecnie Kętrzyn)

1856 – otrzymuje list od siostry, która informuje go o polskim pochodzeniu rodziny i używanym dawniej nazwisku rodowym Kętrzyński. Wolne chwile poświęca nauce języka polskiego. Utrzymuje kontakty z profesorami Gimnazjum Bryllowskim (późniejszy dyrektor), Kłupszem i Kuhnatsem.

1859 – zdaje egzamin maturalny

13.X.1859 – rozpoczyna studia historyczne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu w Królewcu („Albertina”)

1861 – przeprowadza urzędową zmianę imienia i nazwiska na Wojciech Kętrzyński

1862 – podczas wakacji przebywa w Warszawie u ciotki Jadwigi Krohnke. Jest tam świadkiem manifestacji patriotycznych

1863 – z chwilą wybuchu powstania styczniowego na terenie zaboru rosyjskiego jedzie do Wilna z pismami rządu francuskiego do Jakuba Gieysztora. Bierze udział w przemycie broni dla powstańców    z Królewca do zaboru rosyjskiego

11.IX.1863 – aresztowany w podolsztyńskich Jarotach i uwięziony w dzisiejszej Wysokiej Bramie w Olsztynie

16.IX. – uniewinniony podczas rozprawy sądowej od zarzutu popełnienia zdrady stanu

6.X. – ponownie aresztowany i osadzony w więzieniu Moabit w Berlinie

15.VI.1864 – wręczenie aktu oskarżenia o czynności przygotowawcze do zdrady stanu

22.XII. – ogłoszenie wyroku skazującego na rok twierdzy

1865 – w kwietniu przewieziony zostaje do twierdzy w Kłodzku w celu odbycia wyznaczonej kary. W więzieniu dokonuje przekładu na język łaciński swojej dysertacji doktorskiej oraz tłumaczy na język niemiecki „Pieśń o ziemi naszej” Wincentego Pola

22.IV.1866 – opuszcza więzienie i udaje się do Królewca

30.IV. – dokonuje ponownej immatrykulacji na Uniwersytecie „Albertina”

12.XII. – składa egzamin doktorski z dysertacją „De bello a Boleslao Magno cum Henrico Rege Germaniae hesto a 1002 – 1005”

1867 – poszukuje prący. Początkowo pracuje jako gubernator, a po roku jako bibliotekarz J.K.Działyńskiego w Kórniku. W międzyczasie wydaje drukiem dawną pracę seminaryjną „Die Lygier” („O Lygiach”)

1868 – publikuje w „Dzienniku Poznańskim” pracę „O Mazurach”

1869 – początek nieudanych starań o katedrę na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie

1871 – 1873 – Gromadzi materiały do pracy „O ludności polskiej  w Prusiech, niegdyś krzyżackich”

1873 – obejmuje stanowisko dyrektora Zakładu im. Ossolińskich  we Lwowie

1882 – publikuje dzieło „O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich”

15.I.1918 – umiera we Lwowie

 

 

     

 

powrót

strona główna