jest egzaminem przeprowadzanym w szóstej klasie szkoły podstawowej. Jest on powszechny i obowiązkowy co oznacza, że muszą do niego przystąpić wszyscy uczniowie - zarówno uczniowie szkół podstawowych dla dzieci i młodzieży, jak i słuchacze szkół podstawowych dla dorosłych. Przystąpienie do sprawdzianu jest jednym z warunków ukończenia szkoły.



 Sprawdzianu nie można nie zdać. Wynik ma znaczenie tylko informacyjne i nie powinien być podstawą do prowadzenia jakiejkolwiek selekcji. Każdy uczeń, który ukończył szkołę podstawową, niezależnie od wyników sprawdzianu musi być przyjęty do gimnazjum w swoim rejonie, jeśli nie ukończył 16 roku życia.



 Uczniowie, którzy do sprawdzianu nie przystąpią w danym roku, muszą powtórzyć ostatnią klasę szkoły podstawowej i przystąpić do sprawdzianu w roku następnym.


 
 Do sprawdzianu nie przystępują uczniowie z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym. 



 
Istnieje również możliwość zwolnienia ucznia z obowiązku przystąpienia do sprawdzianu



  Na sprawdzianie badany i oceniany jest, poziom osiągnięć uczniów w zakresie pięciu obszarów umiejętności: 
  
-  czytania,
-  pisania, 
-  rozumowania, 
-  korzystania z informacji, 
-  wykorzystywania wiedzy w praktyce.

 Umiejętności te określono w standardach wymagań egzaminacyjnych będących podstawą przeprowadzania sprawdzianu w klasie szóstej szkoły podstawowej. Mają charakter ponadprzedmiotowy, co oznacza, że np. czytanie obejmuje nie tylko umiejętności odczytywania tekstów literackich, ale także wykresów, map itp., a zadania tak są skonstruowane, że sprawdzają umiejętności kształcone w obrębie różnych przedmiotów. Umiejętności te są: 
  
-  podstawowe dla tego poziomu kształcenia,
-  ponadprzedmiotowe,
-  niezbędne na wyższym etapie kształcenia (w gimnazjum) i przydatne w życiu codziennym.

 Każdego roku sprawdzian przeprowadzany jest w kwietniu. We wszystkich szkołach w całej Polsce odbywa się on w tym samym dniu i o tej samej godzinie, w terminie ustalonym przez dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Informacja o terminie sprawdzianu zamieszczana jest na stronie Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i okręgowych komisji egzaminacyjnych.



 Dla uczniów, którzy z przyczyn losowych lub zdrowotnych nie mogli przystąpić do sprawdzianu w ustalonym terminie w kwietniu, a także dla tych, którzy wtedy przystąpili, ale przerwali sprawdzian, dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej wyznacza dodatkowy termin. Dodatkowy sprawdzian odbywa się nie później niż do dnia 20 sierpnia danego roku, w miejscu wskazanym przez dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej.



 Sprawdzian organizują i przeprowadzają na "swoim" terenie
okręgowe komisje egzaminacyjne zazwyczaj w macierzystej szkole ucznia (słuchacza). Tylko w sytuacjach wyjątkowych sprawdzian może być przeprowadzony w innej placówce wskazanej przez właściwą okręgową komisję egzaminacyjną. Również w przypadku dodatkowego terminu miejsce przeprowadzenia sprawdzianu wskazuje dyrektor odpowiedniej okręgowej komisji egzaminacyjnej.



 Miejsce, w którym przeprowadzany jest sprawdzian musi spełniać warunki określone przepisami bhp, zapewniać piszącym samodzielność pracy. Szczegółowo organizację sprawdzianu i jego przebieg określa rozporządzenie o ocenianiu oraz
procedury ustalone przez dyrektorów CKE i OKE.



 Na sprawdzianie każdy uczeń otrzymuje taki sam zestaw zadań wraz z kartą odpowiedzi (zwany arkuszem egzaminacyjnym). Zestawy do przeprowadzania sprawdzianu przygotowują okręgowe komisje egzaminacyjne, a o tym, jaki zestaw będą rozwiązywać uczniowie decyduje dyrektor Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Przykładowe zestawy zadań zamieszczone są w
Informatorach. 



 Sprawdzian rozpoczyna się punktualnie o godzinie wyznaczonej przez dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Sprawdzian trwa 60 minut i jest to czas, który przeznaczony jest na rozwiązywanie zadań. Przed przystąpieniem do wykonywania zadań uczeń koduje swój zestaw zgodnie z poleceniem przewodniczącego szkolnego zespołu egzaminacyjnego lub zespołu nadzorującego oraz zapoznaje się z informacjami z pierwszej strony zestawu do przeprowadzania sprawdzianu. Czas poświęcony na zapoznanie się ucznia z tymi informacjami oraz czas kodowania nie są wliczane do czasu sprawdzianu!



 Dla uczniów (słuchaczy) z dysfunkcjami czas trwania sprawdzianu może być przedłużony nie więcej niż 30 min.



 Rozwiązane przez ucznia zadania otwarte sprawdzianu sprawdzane i punktowane są przez specjalnie przygotowanych i przeszkolonych egzaminatorów okręgowych komisji egzaminacyjnych, wpisanych do ewidencji . Egzaminatorów powołuje dyrektor OKE. Egzaminatorzy nie mogą sprawdzać prac uczniów ze szkoły, w której są zatrudnieni.



 Wynik sprawdzianu to suma punktów uzyskanych za wykonanie zadań otwartych i zamkniętych. Wyniki sprawdzianu ustala okręgowa komisja egzaminacyjna. Ustalony wynik jest ostateczny.



 Maksymalnie na sprawdzianie można uzyskać 40 punktów. Łączną liczbę punktów uzyskaną na sprawdzianie przeprowadzonym w 2002 roku wpisywano na świadectwie ukończenia szkoły podstawowej. Obecnie, tj. od 2003 r. wyniku sprawdzianu nie odnotowuje się na świadectwie szkolnym .



 W przypadku stwierdzenia niesamodzielnego rozwiązywania zadań przez ucznia lub jeżeli uczeń zakłóca prawidłowy przebieg sprawdzianu w sposób utrudniający pracę pozostałym uczniom, przewodniczący szkolnego zespołu egzaminacyjnego przerywa sprawdzian i unieważnia go. Informację o przerwaniu i unieważnieniu sprawdzianu ucznia zamieszcza się w protokole. Natomiast w przypadku stwierdzenia podczas sprawdzania pracy niesamodzielnego rozwiązywania zadań przez ucznia, dyrektor okręgowej komisji egzaminacyjnej unieważnia sprawdzian tego ucznia. W zaistniałych przypadkach uczeń przystępuje ponownie do sprawdzianu w terminie ustalonym przez dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, nie później niż do dnia 20 sierpnia danego roku, w miejscu wskazanym przez dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej. Jeżeli w trakcie ponownego sprawdzianu sytuacja powtórzy się, w zaświadczeniu o szczegółowych wynikach sprawdzianu dla danego ucznia, w miejscach przeznaczonych na wpisanie wyników uzyskanych ze sprawdzianu wpisuje się „0”.



 Każdy uczeń otrzymuje od okręgowej komisji egzaminacyjnej
zaświadczenie o szczegółowych wynikach sprawdzianu przeprowadzanego w ostatnim roku nauki w szkole podstawowej. Uczeń (słuchacz) lub jego rodzice (prawni opiekunowie) zaświadczenie o wynikach sprawdzianu odbierają w szkole.



 Pierwszy sprawdzian odbył się 10 kwietnia 2002 roku. Wyniki sprawdzianu przeprowadzanego w kolejnych latach wraz z omówieniem można znaleźć w
raportach .



 Od 2003 r. na prośbę ucznia (słuchacza) lub jego rodziców (prawnych opiekunów) sprawdzona i oceniona praca ucznia jest udostępniana uczniowi (słuchaczowi) lub jego rodzicom (prawnym opiekunom) w miejscu i czasie wskazanym przez dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej.

opracowała Elżbieta Goźlińska